zondag 10 november 2019

Savoir-vivre: de drie taalniveaus in het Frans

Savoir-vivre kan op verschillende manieren vertaald worden: etiquette, manieren, fatsoen, levenskunst…. Savoir-vivre wordt de Fransen nog steeds met de paplepel ingegoten. Een onderdeel ervan, het juist toepassen van de drie taalniveaus, is het onderwerp van deze nieuwsbrief.

Frans versus Nederlands
In de vorige nieuwsbrief zijn we geëindigd met de uitdrukking:

Je suis navréHet spijt me

Deze uitdrukking behoort tot de language soutenu, het zogenaamde deftige Frans. Dit taalgebruik associeert een Fransman met de hogere sociale klassen uit bijvoorbeeld Auteuil, een wijk in het chique 16e arrondissement van Parijs, of uit Neuilly-sur-Seine, een dure voorstad van Parijs ten noorden van het Bois de Boulogne, of uit de wijk Passy, eveneens gelegen in het 16e arrondissement en thuisbasis voor de allerrijkste Parijzenaars (zie vidéo onderaan de nieuwsbrief).
Le language soutenu is één van de drie niveaus van de Franse taal. In plaats van niveau wordt ook het woord `register´ - registre in het Frans - gebruikt.

In het Nederlands kennen we een dergelijke onderverdeling in de taal niet. We kennen uiteraard wel het ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands), de bekakte taal met een hete aardappel in je keel (Zeg kerel, wat een lumineus idee, zo heurt het) en plat Nederlands (Hej joh, hoe gaat-ie?).
Natuurlijk zal je tijdens een sollicitatiegesprek ABN spreken, en binnen het gezin misschien plat(ter) praten. Dat laatste hoeft echter helemaal niet.
In het Frans liggen deze ongeschreven regels én de verschillen in taalgebruik – helaas – heel anders.




De drie taalniveaus 
Een taalniveau of een taalregister is een manier van praten, van schrijven, kortom van communiceren.
De Fransen onderscheiden drie taalniveaus:

Le language courantLe language soutenuLe language familier
Neutraal, dagelijks taalgebruikVerzorgd, deftig taalgebruik
 

Familiair taalgebruik.
Verreweg het meest gesproken.

Wanneer gebruik je welk taalniveau? 
Fransen weten feilloos wanneer ze welk taalniveau moeten toepassen. Zonder nadenken wisselen ze automatisch gedurende de dag, al naar gelang de situatie.
Het is namelijk de situatie, en niet de persoon tegen wie je praat, die bepaalt welk taalniveau je gebruikt.


Le language courant =>Wordt gebruikt in alledaagse situaties zoals de weg vragen op straat, in de winkel, op je werk.
Le language soutenu =>
Wordt gesproken door docenten op scholen en universiteiten, door de nieuwslezer op TV, tijdens een sollicitatiegesprek of een presentatie. Wordt geschreven in teksten zoals in de krant, in boeken, een officiële brief of e-mail
Le language familier =>Wordt gebruikt onder vrienden, onder jongeren, in een kletspraatje met de buurman.

Het meest voorkomende taalniveau 
Het taalgebruik dat je namelijk het meeste in Frankrijk hoort is le language familier. Nu begrijp je gelijk de reden waarom mensen die naar Frankrijk zijn geweest, vertellen dat ze ondanks hun (soms zelfs uitgebreide) kennis van het Frans, niets hebben verstaan! Daarom kom je deze language familier in de Taaldolfijn lessen regelmatig tegen, zodat je de Fransen goed leert verstaan. In deze nieuwsbrief kijken we naar alle drie de taalniveaus die de Franse taal rijk is. We gaan leren hoe ze eruit zien en in welke situaties ze gebruikt worden.

Le language soutenu – verzorgd, deftig Frans 
Zoals je hebt kunnen zien in het schema, wordt le language soutenu niet alleen geschreven, maar ook gesproken, mits de situatie daarom vraagt. Bedenk wel dat niet alles wat geschreven wordt, in de language soutenu moet. Er worden boeken geschreven in de language soutenu, maar er worden eveneens boeken geschreven in de language courant. Een e-mail aan een vriend(in), een WhatsApp, een sms, een korte memo schrijf je in gewoon Frans (language courant), of zelfs in de language familier mits je de persoon heel goed kent.

In de language soutenu

  1. Gebruik je andere woorden: dure woorden, ouderwetse woorden.

Language soutenuLanguage courantVertaling
Il réside dans une demeure magnifiqueIl habite dans une très belle maison.Hij woont in een heel mooi huis.
Je n’ai point choisi le restaurant. Je n’ai pas choisi le restaurant.Ik heb het restaurant niet gekozen.

Voor wie de toneelstukken van Marivaux en Molière heeft moeten lezen op school, zal het ne….point als ontkenning niet geheel onbekend zijn. Sinds de oprichting van de Académie Française in 1634 is de Franse taal onder invloed van de Académie niet veel veranderd. Vandaar dat de boeken en toneelstukken van Voltaire en Molière door ons in de 21e eeuw nog prima te lezen zijn.

2. Maak je gecompliceerdere zinnen:



Language soutenuLanguage courantVertaling
J´ai dormi une heure. Ça m’a fait du bien. Je me suis assoupi pendant une heure et ce petit somme m’a requinqué.Ik heb een uur geslapen
en dat heeft me goed gedaan.

Natuurlijk kan je in dit voorbeeld de language soutenu ook deftiger vertalen: Ik ben een uurtje ingedut en dit dutje heeft me opgefleurd.
In het Nederlands klinkt ingedut en dutje vlak achter elkaar in een zin vreemd. Je ziet dat in het Frans deze woorden helemaal niet op elkaar lijken. Daarin onderscheidt de language soutenu zich dan ook: een zeer rijke vocabulaire, dus veel verschillende woorden met eenzelfde betekenis. Het resultaat is bloemrijk en verzorgd taalgebruik.

3. Gebruik je voor een handeling in het verleden de passé simple in plaats van de passé composé.

Language soutenuLanguage courantVertaling
Son véhicule fut endommagé.Sa voiture a été endommagée.Zijn auto is beschadigd.

futpassé simple van être

a étépassé composé van être

Als je de passé simple al geleerd hebt op de middelbare school, dan is je waarschijnlijk verteld dat deze werkwoordstijd alleen in geschreven taal gebruikt wordt. Zoals je uit het voorgaande kunt afleiden is dit simpelweg niet waar. Je zal het inderdaad de caissière in de hypermarché nooit horen gebruiken, maar op TV, op school, op je werk kom je de passé simple wel degelijk tegen, uiteraard gebruikt in de language soutenu.

4. Gebruik je nooit het woordje ‘on’ om wij te zeggen.

Language soutenuLanguage courantVertaling
Nous allons partir.On va partir.We gaan vertrekken.

5. Bedien je je bij het stellen van een vraag altijd van inversie, dus je zet het onderwerp en de persoonsvorm in omgekeerde volgorde:

Language soutenuLanguage courant Vertaling
Comment t'appelles-tu?Comment est-ce que tu t'appelles? Hoe heet je ?
Où habitez-vous?Où est-ce que vous habitez? Waar woont u?

Le language soutenu is altijd grammaticaal correct Frans! Le language soutenu is een geraffineerd correct Frans taalgebruik dat gesproken en geschreven wordt mits de situatie daarom vraagt.


Le language familier – familiair Frans 
Het familiaire Frans is de reden waarom Nederlanders in Frankrijk niets verstaan, geen Franse films kunnen volgen, geen Franse telefoongesprekken kunnen voeren en ga zo maar door. Sta je met pech onderweg en moet je een garage bellen, verwacht dan bijvoorbeeld niet dat je in de language courant (standaard Frans) te woord gestaan wordt.

Waardoor kenmerkt zich de language familier? Allereerst heeft ook de language familier eigen woorden. Sommige woorden zijn in heel Frankrijk gebruikelijk, terwijl anderen alleen regionaal gebruikt worden. Daarnaast is er verloop in de woorden. Sommige woorden blijven altijd, zoals het woord flic voor policier (politieagent), maar andere woorden zijn een tijdje in de mode om vervolgens weer in onbruik te raken.

Daarnaast is de constructie van de zinnen anders dan die van de language courant (standaard Frans), en zijn de zinnen vaak grammaticaal niet correct.

Een derde verschil is dat letters worden ingeslikt, waardoor veel Nederlanders volledig de draad kwijtraken 😊. Maar je kunt het leren!

Eerst een aantal woorden:
Language familierLanguage courantVertaling
Le fricL’argentHet geld
Le boulotLe travailHet werk
Le poteL’amiDe vriend
Un trucUne choseEen ding
La bagnoleLa voitureDe auto

Bovenstaande woorden zijn sinds jaar en dag gangbaar in heel Frankrijk.

Let op: dit is geen vulgaire taal, of ordinair of plat taalgebruik. Je kunt dit dus niet vergelijken met straattaal:  “Mattie, ik heb echt superveel doekoe”, of met Bargoens: “Aan me hoela, die janjurk is compleet kierewiet.”

Het Frans kent ook het Bargoens of straattaal, l’argot genaamd. Het verschil tussen l’argot en le language familier is dat l’argot alleen binnen bepaalde groepen van de samenleving gesproken wordt, terwijl le language familier door iedereen gesproken wordt.

Tot slot nog een aantal zinnen waarbij we ook vulgaire taal, straattaal meenemen. Het is niet aan te raden dit zelf te gebruiken, maar het is altijd handig om het te kunnen verstaan. Vooral in films komt dit taalgebruik voorbij:

Language courant
(standaard)
Language soutenu
(formeel, deftig)
Language familier
(informeel, familiair)
 Language vulgaire  /  l’argot
(populair, ordinair)
Ce repas est très bon !Ces mets sont excellents !J’ai adoré la bouffe !Je kiffe trop ce plat !
J’aime beaucoup tes chaussures !Ces souliers sont ravissants !J’aime trop tes pompes !Je kiffe trop tes grolles !

Vertaling :
1.   Ik vind het eten heerlijk!
2.   Ik vind je schoenen erg leuk!


Uitspraak 
Toonhoogte, accent, uitspraak spelen uiteraard ook een belangrijke rol bij het onderscheiden van de drie taalniveaus. Zoals je nu weet, is de language familier lang niet altijd grammaticaal correct:

Language familierLanguage courantVertaling
T’as pas une clope pour moi ?Tu n’as pas une cigarette pour moi ?Heb je geen sigaret voor me?
Y a pas mal de monde !Il y a beaucoup de monde !Er zijn veel mensen !
T’en veux ?Tu en veux ?Wil je er wat van?

Toch is le language familier veelal het Frans van alledag, dat je overal hoort. En zoals je ziet, is het aan elkaar plakken van woorden die volgens de regels helemaal niet aan elkaar geplakt kunnen worden, een belemmering om goed Frans te kunnen verstaan.

Hoe leer je wanneer je wat moet gebruiken? 
Dat kan je alleen leren door het toe te passen én… fouten te maken. Zelfs als mensen in Frankrijk wonen, gaan ze vaak niet zo maar een gesprek aan. Niet als dat niet strikt noodzakelijk is. Het is daarom van belang dat je een moment hebt waar je - op regelmatige basis - gedwongen wordt om te praten en te luisteren in het Frans.
Zoek op internet naar mogelijkheden om te praten. Een docent in de buurt, een Franse gesprekspartner die zich aanbiedt op internet, conversatie via Skype, het is niet zo moeilijk te vinden. Alleen dan kan je je ontwikkelen tot een echte francophone (franstalige). Een accent is geen probleem, dat vindt men charmant, maar zorg ervoor dat je je goed kunt uitdrukken.

De volgende keer..... 
Dit was ongetwijfeld een hele hap voor je. Verwacht niet dat je nu alles onthouden hebt. In de volgende nieuwsbrieven behandelen we verschillende onderwerpen die specifiek moeilijk zijn voor Nederlandstaligen. Bij elk onderwerp zullen zijdelings de verschillende taalregisters aan de orde komen, zodat je er steeds meer voeling krijgt met dit aspect van de Franse taal. Tot slot een komische noot met de volgende vidéo.
À la prochaine - Tot de volgende keer! 

Vidéo
Une petite vidéo waarin Les Inconnus tussen humor en ironie de draak steken met de verwende jongeren uit de dure wijken van Parijs. In de clip spreken ze afwisselend le language soutenu en le language familier, of zelfs vulgaire. Ze beklagen zich over het feit dat hun toekomst al vastligt (la boîte de papa - het bedrijf van papa), over de meiden uit hun klasse, de verplichte studies Sciences Po (Sciences politiques), ENA, of H.E.C. (grandes écoles oftewel superuniversiteiten die veel geld kosten terwijl de andere universitaire studies gratis zijn). Deze jongeren willen losbreken, uitbreken uit het systeem. Hoewel de video uit 1991 stamt, is deze nog altijd even populair en actueel. Klik op deze link en je ziet de video.





Geen opmerkingen:

Een reactie posten